ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ: ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ (1025-1453)


Επαναληπτικές ασκήσεις στο τέταρτο κεφάλαιο (hot potatoes)


Επιλέξτε ασκήσεις με μορφή σταυρόλεξου, πολλαπλών επιλογών ή συμπλήρωσης κενών για επανάληψη στο 4ο κεφάλαιο του βιβλίου σας. Κάντε κλικ μόλις το βελάκι γίνει χεράκι, αποθηκεύστε το αρχείο και είστε έτοιμοι να αρχίσετε.
external image moz-screenshot-13.png
















ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ (ppt)




Αφιέρωμα στην καθημερινή ζωή στο Βυζάντιο


Σχέδιο Εργασίας: Να συγκεντρώσετε και να παρουσιάσετε χαρακτηριστικές εικόνες και κείμενα που αναφέρονται στην καθημερινή ζωή των βυζαντινών (γέννηση, γάμος, θάνατος, γιορτές, διασκέδαση, διατροφικές συνήθειες, ένδυση, μοναστική ζωή κ.ά..).

Εικόνα: βυζαντινοί μουσικοί
41-35.jpg
Georgia Tzekaki
Georgia Tzekaki

Ο γάμος στο Βυζάντιο

Georgia Tzekaki
Georgia Tzekaki






byzantine-medicine-e1297632802204.jpg
Η Ιατρική στο Βυζάντιο


Η διατροφή στα Βυζαντινά χρόνια

image002.jpg


Οι γραπτές πηγές δίνουν πολλές πληροφορίες για τη διατροφή των Βυζαντινών. Βασική επιδίωξη ήταν η αυτάρκεια του νοικοκυριού και γι' αυτό κάθε οικογένεια καλλιεργούσε τα βασικά λαχανικά και εξέθρεφε κάποια ζώα (κυρίως πουλερικά). Βέβαια αυτό ήταν δύσκολο να ισχύει στις μεγάλες πόλεις και ιδιαίτερα στην Κωνσταντινούπολη, που την περίοδο της ακμής της έφτανε τους 500.000 κατοίκους. Για αυτές τις περιπτώσεις επενέβαινε η κρατική μέριμνα, κυρίως μέσω του έπαρχου της πόλης.
Τα κύρια γεύματα των Βυζαντινών ήταν το πρόγ(ε)υμα ή πρόφαγον, το άριστον ή μεσημβρινόν (γεύμα), καθώς και ο δείπνος. Έτρωγαν χρησιμοποιώντας κυρίως τα χέρια, αφού το πιρούνι ήταν άγνωστο μέχρι το 10ο αιώνα και η χρήση του σπάνια στους επόμενους αιώνες. Χρησιμοποιούσαν επίσης κοχλιάρια ή κουτάλια και μαχαίρια. Πριν και μετά το φαγητό έπλεναν τα χέρια τους, χρησιμοποιώντας το χέρνιβ(ι)ον (πήλινο ή μεταλλικό αγγείο).


http://38gym-athin.att.sch.gr/images/other_schoolwork/diatrofi_sto_byzantio.htm



Η βυζαντινή κοινωνία



external image launch_rp.gifexternal image d21h.jpg
Αργυρή λειψανοθήκη που αποδίδεται στο εργαστήρι τορευτικής της Θεσσαλονίκης,
με ανάγλυφες παραστάσεις της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης, τέλος 4ου αι., Θεσσαλονίκη,
Έκθεση Χριστιανικών Αρχαιοτήτων Λευκού Πύργου

Η κοινωνία του "θεοφύλακτου" Βυζαντίου ήταν δομημένη με αυστηρή ιεραρχία και συγκεντρωτισμό της εξουσίας, σύμφωνα με τις αντιλήψεις της απολυταρχίας. Στην κορυφή της κοινωνικής πυραμίδας βρισκόταν ο "ελέω θεού" αυτοκράτορας με την οικογένεια και την Αυλή του.

Η τοπική αριστοκρατία, οι κρατικοί υπάλληλοι και οι ανώτεροι στρατιωτικοί και μεγαλογαιοκτήμονες ανήκαν στην ανώτερη τάξη. Η μεσαία αποτελούνταν από τους αστικούς πληθυσμούς των εμπόρων, των βιοτεχνών και των ιδιοκτητών μεσαίων εκτάσεων γης. Ενώ, ο δήμος, η κατώτερη τάξη δηλαδή, περιλάμβανε τους μισθωτούς εργάτες και τους πένητες.

Ο κλήρος δεν αποτελούσε ιδιαίτερη τάξη, παρά το γεγονός ότι απολάμβανε ιδιαίτερων προνομίων, καθώς διαστρωματωνόταν σε όλες τις κοινωνικές βαθμίδες. Δούλοι υπήρχαν, αν και το κράτος προτιμούσε την εξαγορά τους παρά την υποδούλωσή τους.

Ένα εκτεταμένο δίκτυο μικρών και μεγάλων πόλεων συνδεόταν με μεγάλες οδικές αρτηρίες μέσω των οποίων διακινούνταν τα πολυάριθμα προϊόντα για να καταλήξουν στα πολυσύχναστα λιμάνια. Βάση όμως του δημοσιονομικού συστήματος του βυζαντινού κράτους, πρωταρχική παραγωγική μονάδα ήταν το χωριό. Έτσι, η διαμόρφωση και η εξέλιξη του καθεστώτος της ιδιοκτησίας της γης καθώς και η κατάσταση των καλλιεργητών συνδέθηκαν άρρηκτα με την ακμή και την παρακμή της αυτοκρατορίας.

Στις πόλεις οι οργανωμένες συντεχνίες των επαγγελματιών παρήγαν προϊόντα που απευθύνονταν σε αγοραστές υψηλών απαιτήσεων. Η καθημερινή ζωή, έντονα επηρεασμένη από τα προστάγματα της χριστιανικής θρησκείας, κυλούσε ανάμεσα στο σπίτι, όπου οι γυναίκες αφιερώνονταν στην διαπαιδαγώγηση των παιδιών τους, και στους διάφορους δημόσιους χώρους, όπου οι άνδρες αναζητούσαν ψυχαγωγία τις ελεύθερες ώρες τους.

Ταμπάκη Βασιλική


Τα αστικά επαγγέλματα στο Βυζάντιο



d22b.jpg
Πλανόδιος έμπορος από χειρόγραφο με τις ομιλίες του Ιωάννη Δαμασκηνού, 11ος αι., Παρίσι, Bibliotheque Nationale
Η άσκηση των επαγγελμάτων κατά τη Βυζαντινή περίοδο ήταν ελεγχόμενη από το κράτος και οργανωμένη σε συντεχνίες. Τα χαρακτηριστικά και η λειτουργία κάθε συντεχνίας ορίζονταν σαφώς από τους νόμους και δεν ήταν επιτρεπτό να ανήκει κανείς σε δύο συντεχνίες συγχρόνως. Ορισμένοι επαγγελματίες υπόκεινταν σε περιορισμούς, όπως οι κεραμείς, που έπρεπε να χτίζουν τα καμίνια τους μακριά από κατοικημένη περιοχή και σε απόσταση το ένα από το άλλο. Το ίδιο ίσχυε για τους βυρσοδέψες και τους βαφείς.
Στις πόλεις βρίσκονταν τα εργαστήρια και τα εμπορικά. Κάθε συντεχνία διατηρούσε τα εργαστήρια ή τα μαγαζιά της σε συγκεκριμένη περιοχή της πόλης. Για παράδειγμα οι χαλκωματάδες της Θεσσαλονίκης είχαν τα καταστήματά τους κοντά στην Παναγία των Χαλκέων.
Ανάμεσα στα καταστήματα που λειτουργούσαν ήταν τα μαγκιπεία, οι φούρνοι δηλαδή, και τα σαρδαμαρεία, που έμοιαζαν με τα σημερινά παντοπωλεία. Κρέας και λαχανικά προμήθευαν στους κατοίκους ο μακελλάρης και ο λαχανοπώλης. Ένα πλήθος πλανόδιων μικροπωλητών, "οι γυρεύοντες", εξυπηρετούσε τις γυναίκες περνώντας έξω από τα σπίτια τους.
Με το χτίσιμο των σπιτιών ασχολούνταν οι οικοδόμοι, ο μαΐστωρ και οι μαθητές. Αυστηροί νόμοι που προέβλεπαν δεκαετή εγγύηση των κτιρίων εξασφάλιζαν τους ιδιοκτήτες από κακοτεχνίες. Υπήρχαν ακόμη οι διδάσκαλοι και οι γιατροί, καθώς επίσης και οι μυρεψοί, που πουλούσαν αρώματα και φάρμακα.
Οι εργαζόμενες γυναίκες ήταν, μεταξύ άλλων, υφάντριες, χορταρίνες, μάζευαν δηλαδή χόρτα, και πορικοπώλισσες, που πουλούσαν οπωροκηπευτικά, ή κουρίσσες που φρόντιζαν την κόμμωση των γυναικών και δούλευαν στα σπίτια και στα λουτρά.

Γιώργος Τσολάκης


Η μοναστική ζωή στο Βυζάντιο



external image launch_rp.gifexternal image d24o.jpg
Ο Μέγας Βασίλειος
15ος αι., Άγιον Όρος, μονή Διονυσίου
Τα μοναστήρια αποτελούν ξεχωριστή κατηγορία στην κοινωνική δομή της Βυζαντινής αυτοκρατορίας. Ο χώρος, όπου συγκεντρώνται άνθρωποι που αρνιούνται τα εγκόσμια για να αφιερωθούν στο Θεό και να επιδιώξουν την αγνότητα της ψυχής τους, εξελίσσεται πολύ συχνά σε μια πολύπλοκη, ζωτική οικονομική και πολιτιστική μονάδα.

Στα οχυρωμένα σαν κάστρα μοναστήρια η ζωή των μοναχών περιστρέφεται μεταξύ του καθολικού (του κεντρικού ναού δηλαδή), των παρεκκλησίων και της βιβλιοθήκης. Γύρω από αυτά διαρθρώνονται τα περιφερικά κτίρια των κελλιών, της τράπεζας με το μαγκιπείο (το φούρνο δηλαδή), της αποθήκης, του στάβλου και των διαφόρων εργαστηρίων.

Η οικονομική αυτοτέλεια εξασφαλίζεται από τις διάφορες δωρεές που προσφέρονται τόσο από τον αυτοκράτορα, όσο και από απλούς ανθρώπους που ζητούν ως αντάλλαγμα τις προσευχές των μοναχών για την σωτηρία της ψυχής τους.

Οι μοναχοί, άνδρες και γυναίκες, δέχονται την κουρά μετά από τριετή δοκιμαστική περίοδο και γίνονται πλήρη μέλη της αδελφότητας. Οι μοναχοί δεν τρώνε ποτέ κρέας, παρακολουθούν τουλάχιστον 6 ώρες την ημέρα τις διάφορες εκκλησιαστικές ακολουθείες και είναι όλοι υποχρεωμένοι να δουλεύουν. Εκτός από τις διοικητικές αρμοδιότητες, όπως ο δοχειάριος, ο χαρτοφύλαξ, και τις σχετικές με τις ακολουθείες αρμοδιότητες (καντηλανάφτης, πρωτοψάλτης), οι μοναχοί προσφέρουν και υπηρεσίες νοσοκόμου και ξενοδόχου στους συναδέλφους τους και στους επισκέπτες αντίστοιχα. Εκτός από εκείνους που ασχολούνται με γεωργικές και κτηνοτροφικές εργασίες, υπάρχουν και ειδικευμένοι στην αντιγραφή των χειρογράφων που φυλάσσονται στις βιβλιοθήκες των μεγάλων μονών καθώς και άλλοι που φιλοτεχνούν εικόνες.

Οι γενικές αρχές του οργανωμένου μοναχισμού καθορίστηκαν από τον Μέγα Βασίλειο. Παρ'όλα αυτά οι λεπτομέρειες της διοίκησης και της λειτουργίας κάθε μονής ορίζονται κάθε φορά από το μοναστηριακό "τυπικό", το νομικό δηλαδή κείμενο που συντάσσεται από τον κτήτορα της μονής και αποτελεί το καταστατικό της.

Φωτιάδης Μιχάλης












ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ

Ο ΚΑΡΛΟΜΑΓΜΟΣ ΚΑΙ Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ



583px-Karl_den_store_krons_av_leo_III.jpg



Η στέψη του Καρλομάγνου

Την ημέρα των Χριστουγέννων, ο πάπας με τα ίδια του τα χέρια, έστεψε τον Καρλομάγνο με ένα πολύτιμο στέμμα. Τότε οι πιστοί Ρωμαίοι, βλέποντας πόσο είχε βοηθήσει και αγαπήσει την Αγία Ρωμαϊκή Εκκλησία, φώναζαν με όλη τη δύναμη τους και με μια φωνή: Στον Κάρολο, τον ευσεβέστατο Αύγουστο, που στέφθηκε από το Θεό, μεγάλο και ειρηνοποιό αυτοκράτορα, ζωή και νίκη. Επανέλαβαν τρεις φορές αυτήν την επευφημία. Αμέσως μετά, ο παναγιότατος πάπας άλειψε με άγιο λάδι τον βασιλέα Κάρολο, τον εξοχότατο γιο του.


L. Duchesne, Liber Pontificalis, E. de Borcard, XCVIII. Leo III, 7, 376.


"Η δεύτερη στέψη του Καρλομάγνου"

_.JPG


200px-Charlemagne_denier_Mayence_812_814.jpg

Νόμισμα με λατινική επιγραφή Κάρολος αυτοκράτορας, αύγουστος



Γεγονός όμως ήταν ότι ήδη στα μέσα του 8ου αιώνα στην Ιταλία είχε δημιουργηθεί το παπικό κράτος και ο Πάπας έγινε, εκτός από θρησκευτικός, και κοσμικός άρχοντας. Την Ιταλία παρέδωσε οριστικά στον Πάπα ο Καρλομάγνος, που κατέλυσε το 774 το βασίλειο των Λογγοβάρδων. Οι νίκες του φράγκου βασιλιά ενίσχυσαν τη φιλοδοξία του να ηγηθεί μιας αυτοκρατορίας σαν τη Ρωμαϊκή. Η ευκαιρία τού δόθηκε όταν κατέλαβε το θρόνο του Βυζαντίου η (797). Η άνοδος μιας γυναίκας στον αυτοκρατορικό θρόνο δεν κρίθηκε νόμιμη από τον Κάρολο. Ο θρόνος του Βυζαντίου θεωρήθηκε κενός και το 800 ο Κάρολος στέφθηκε από τον Πάπα αυτοκράτορας στη Ρώμη, διεκδικώντας για λογαριασμό του την ηγεσία της "οικουμένης" ως συνεχιστής της ρωμαϊκής παράδοσης. Οι Βυζαντινοί, ωστόσο, που θεωρούσαν τους εαυτούς τους κληρονόμους της ρωμαϊκής αυτοκρατορικής ιδέας έκριναν τη στέψη του Κάρολου παράνομη και αρνήθηκαν να του αναγνωρίσουν τον αυτοκρατορικό τίτλο μέχρι το 812, όταν πολιτικοί λόγοι το επέβαλαν. Αλλά και τότε ακόμη δεν τον ονόμασαν αυτοκράτορα Ρωμαίων, παρά μόνο αυτοκράτορα.

Απόσπασμα από την ιστορία του Ι.Μ.Ε


  • Σύμφωνα με τις παραπάνω πηγές, πώς νομίζετε ότι έβλεπε τη στέψη του Καρλομάγνου η Δύση, πώς το Βυζάντιο και πώς ο ίδιος;
  • Ποιο θέμα θέτει η πηγή με τίτλο "Η δεύτερη στέψη του Καρλομάγνου";




Φεουδαρχία




external image moz-screenshot-1.png
feudalismchart1.gif



Οι Ανακαλύψεις
















p.jpg
Στην απεικόνιση του Δομίνικου Θεοτοκόπουλου υπάρχουν στοιχεία της αναγέννησης. Χρησιμοποιείται η τεχνική της προοπτικής, δηλαδή η εικόνα έχει βάθος και η τεχνική της φωτοσκίασης. Επίσης απεικονίζεται γυμνό το ανθρώπινο σώμα, απεικονίζει ένα θρησκευτικό θέμα, και έχει επίσης πολύ χρώμα και λεπτομέρειες .

Φωτιάδης Μιχάλης

Εικονική περιήγηση στην Cappella Sistina στο Βατικανό

Πατήστε το σύνδεσμο για την περιήγησή σας

Cappella Sistina




ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ